Türk KOBİ'lerinin Rekabet Gücü İçin Yeni Bir Yaklaşım: Ticari Diplomasi ve Ülke Markasının Güçlendirilmesi

Bana göre Türk KOBİ'lerinin uluslararası pazarlarda karşılaştıkları sorunların önemli bir bölümü, yalnızca işletmelerin kendi performanslarıyla açıklanamaz. Türkiye'nin uluslararası pazarlardaki algısı, ülkenin ekonomik itibarı ve Türk ürünlerine ilişkin mevcut kabuller de firmaların pazara giriş süreçlerini doğrudan veya dolaylı biçimde etkileyebilmektedir. Bu nedenle, söz konusu algının değiştirilmesinin yalnızca işletmelerin bireysel çabalarına bırakılmaması gerektiğini düşünüyorum.

Kanaatimce güçlü bir ülke markasının oluşturulması; kamu kurumlarının, özel sektör kuruluşlarının, ihracatçı birliklerinin, üniversitelerin, meslek örgütlerinin ve sivil toplum kuruluşlarının uzun vadeli ve ortak bir strateji çerçevesinde hareket etmesini gerektirmektedir. Tek tek firmaların elde ettiği başarılar son derece değerli olmakla birlikte, bu başarıların ortak bir ülke stratejisi ve anlatısı altında birleştirilmesi hâlinde çok daha güçlü ve kalıcı sonuçlar doğurabileceği görüşündeyim.

Bu noktada son yıllarda giderek daha fazla önem kazanan ticari diplomasi kavramının dikkatle ele alınması gerektiğini düşünüyorum. Ticari diplomasi, ülkelerin ekonomik ve ticari çıkarlarını desteklemek amacıyla diplomatik temsilciliklerini, kamu kurumlarını ve iş dünyasını eş güdüm içinde kullanmaları olarak tanımlanabilir. Bana göre ticari diplomasinin amacı yalnızca ihracat rakamlarını artırmak değildir. Aynı zamanda ülkenin güvenilir üretici kimliğini güçlendirmek, yatırım çekmek, stratejik sektörlerin görünürlüğünü artırmak, yerli firmaların yeni pazarlara girişini kolaylaştırmak ve ihracatçıların karşılaştıkları algısal engelleri azaltmaktır.

Türkiye'de bu alanda önemli çalışmalar yürütüldüğü görülmektedir. Ticaret Bakanlığının ihracat destekleri, yurt dışındaki ticaret müşavirliklerinin faaliyetleri, DEİK'in iş konseyleri aracılığıyla sürdürdüğü temaslar, TİM'in tanıtım ve ihracat geliştirme çalışmaları, ihracatçı birliklerinin sektörel projeleri ve ticaret ve sanayi odalarının uluslararasılaşma faaliyetleri, ticari diplomasi ekosisteminin başlıca unsurları arasında değerlendirilebilir.

Özellikle DEİK'in kullandığı “iş diplomasisi” yaklaşımının, iş dünyası ile dış politika arasındaki ilişkiyi güçlendirmeye yönelik önemli bir çaba olduğunu düşünüyorum. İş konseyleri aracılığıyla farklı ülkelerdeki kamu ve özel sektör temsilcileriyle kurulan ilişkiler, Türk firmalarının ilgili pazarlarda daha görünür hâle gelmelerine, karar vericilere erişmelerine ve ticari sorunların daha üst düzeyde ele alınmasına katkı sağlayabilmektedir. Bununla birlikte, kanaatimce bu tür çalışmaların etkisinin artırılabilmesi için kurumlar arası koordinasyonun daha sistematik hâle getirilmesi ve ortak hedeflerin uzun vadeli bir ulusal ticari diplomasi stratejisi çerçevesinde belirlenmesi gerekmektedir.

Bugün Almanya'nın mühendislikle, İtalya'nın tasarımla, Japonya'nın kaliteyle ve Güney Kore'nin teknolojiyle özdeşleşmesinin yalnızca firmaların bireysel başarılarından kaynaklanmadığı açıktır. Bu ülkelerde yıllar boyunca şirketlerin uluslararası başarıları ile ülkenin ekonomik ve teknolojik itibarı birbirini beslemiştir. Güçlü şirketler ülke markasını desteklemiş, güçlü ülke markası da yeni firmaların yabancı pazarlara daha kolay girmelerine imkân sağlamıştır.

Bana göre Türkiye'nin de benzer bir etkileşimi oluşturabilecek üretim gücü ve sektörel birikimi bulunmaktadır. Özellikle makine, savunma sanayii, otomotiv yan sanayi, beyaz eşya, tekstil, hazır giyim, mobilya, yapı malzemeleri, gıda ve yazılım gibi alanlarda Türkiye'nin uluslararası pazarlarda daha belirgin bir konumlandırma geliştirebileceğini düşünüyorum. Ancak bunun için sektörlerin yalnızca üretim kapasitesiyle değil; kalite, yenilikçilik, güvenilirlik, sürdürülebilirlik, tasarım, hızlı teslimat ve satış sonrası hizmet gibi ortak değerlerle anlatılması gerekmektedir.

Bu çerçevede “Made in Türkiye” ifadesinin yalnızca ürünün üretildiği yeri gösteren bir menşe bilgisi olarak kalmaması gerektiği kanaatindeyim. Bu ifadenin zaman içinde kaliteyi, üretim esnekliğini, mühendislik yetkinliğini, güvenilir tedariki ve müşteri odaklılığı temsil eden güçlü bir marka vaadine dönüştürülmesi mümkündür. Ancak bunun, kısa süreli tanıtım kampanyalarıyla değil; uzun vadeli, tutarlı ve ölçülebilir bir ülke markası stratejisiyle gerçekleştirilebileceğini düşünüyorum.

Bence burada dikkate alınması gereken bir diğer konu da sektörlere göre farklılaşan algılardır. Türkiye'nin her sektörde aynı mesajla tanıtılması yeterli olmayabilir. Örneğin makine sektöründe mühendislik ve teknik yeterlilik, tekstil sektöründe tasarım ve hızlı üretim, gıda sektöründe kalite ve güvenlik, mobilya sektöründe işçilik ve esneklik, savunma sanayiinde ise teknoloji ve inovasyon ön plana çıkarılabilir. Dolayısıyla ülke markasının tek tip bir söylem yerine, ortak bir ana çerçeve altında sektörel alt markalarla desteklenmesinin daha etkili olacağını kanaatindeyim.

Ticari diplomasinin yalnızca kamu kurumlarının yürüttüğü bir faaliyet olarak değerlendirilmemesi gerektiği kanaatindeyim. Yurt dışında faaliyet gösteren her Türk işletmesi, aslında ülkenin ticari itibarını da temsil etmektedir. Zamanında teslim edilen her sipariş, sorunsuz tamamlanan her proje, memnun bırakılan her müşteri ve uluslararası ölçekte başarı kazanan her marka, Türkiye'ye ilişkin olumlu ticari algıyı güçlendirmektedir. Buna karşılık kalite sorunları, teslimat gecikmeleri, verilen sözlerin tutulmaması, iletişim eksiklikleri veya etik dışı ticari davranışlar yalnızca ilgili işletmeye zarar vermeyebilir. Bu tür olumsuzlukların zaman zaman diğer Türk firmalarına yönelik algıyı da etkileyebildiğini düşünüyorum. Bu nedenle ticari diplomasinin yalnızca devletler arası ilişkilerden değil, şirketlerin günlük ticari davranışlarından da beslendiği unutulmamalıdır.

Kanaatimce Türkiye'nin ticari diplomasi yaklaşımında birkaç temel önceliğin daha belirgin hâle getirilmesi yararlı olacaktır. Kurumlar arasında veri ve bilgi paylaşımının artırılması, hedef ülkeler için ortak stratejilerin geliştirilmesi, ticaret müşavirliklerinin özel sektörle daha yakın çalışması, uluslararası karar vericilerle ilişkilerin süreklilik temelinde yürütülmesi ve Türk firmalarının güvenilirliklerini destekleyecek referans mekanizmalarının oluşturulması bu öncelikler arasında yer alabilir. Ayrıca, ticari diplomasinin yalnızca büyük şirketlere hizmet eden bir yapı olarak algılanmaması gerektiğini düşünüyorum. Büyük firmalar kendi markaları, bütçeleri ve uluslararası ağları sayesinde ülke algısının üzerine çıkabilmektedir. Asıl desteğe ihtiyaç duyan kesim, bana göre markası henüz tanınmayan, yabancı pazarlarda sınırlı referansa sahip olan ve tek başına güçlü ilişki ağları kurmakta zorlanan KOBİ'lerdir. Bu nedenle ticari diplomasi mekanizmalarının KOBİ'lerin pazara giriş maliyetlerini ve algılanan risklerini azaltacak biçimde tasarlanması önem taşımaktadır.

Sonuç olarak, Türk KOBİ'lerinin uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü artırmanın yalnızca daha kaliteli ürün üretmekle mümkün olmayacağını düşünüyorum. Kaliteli üretim elbette temel şarttır; ancak bunun güçlü bir ülke markası, tutarlı bir uluslararası iletişim dili ve etkin bir ticari diplomasi sistemiyle desteklenmesi gerekmektedir.

Bana göre ihracatta rekabet artık yalnızca firmalar arasında değil, ülkelerin ticari itibarları arasında da yaşanmaktadır. Bu nedenle ticari diplomasinin dış politikanın ikincil bir unsuru değil, ulusal ihracat stratejisinin temel bileşenlerinden biri olarak ele alınması gerektiği kanaatindeyim. Türk KOBİ'lerinin küresel pazarlarda kalıcı biçimde güçlenmesi, tek tek işletmelerin başarılarının ortak ve güvenilir bir ülke markası altında birleştirilebilmesine bağlıdır.